TBB’nin yapay zeka rehberi ceza dosyaları için ne diyor?

Ne oldu?

Türkiye Barolar Birliği (TBB), 28 Ağustos 2026’da “Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı Tavsiye Rehberi”ni yayımladı. Metni TBB Bilişim ve Teknoloji Hukuku Komisyonu hazırladı. Dayanağı, 14-15 Şubat 2026’da Ankara’da yapılan “Yapay Zekâ ve Avukatlık Çalıştayı”.

Rehber yapay zekayı yasaklamıyor. TBB Başkanı Av. R. Erinç Sağkan’ın ön sözdeki cümlesi, metnin genel yaklaşımını özetliyor:

“Avukat yapay zekâdan yararlanabilir ancak mesleki sırrı, kişisel verileri, müvekkilin menfaatini, nihai hukuki muhakemeyi ve mesleki sorumluluğu hiçbir aşamada yapay zekâya veya üçüncü kişilere devredemez.”

Kullanımlar risk düzeyine göre dört gruba ayrılıyor: serbest yardımcı kullanım, sınırlı ve kontrollü kullanım, özel güvenceye ve gerekli hallerde onama bağlı kullanım, yasak kullanım şekilleri. Genel mevzuat araştırması ilk grupta, dilekçe iskeleti ve anonimleştirilmiş belge özeti ikinci grupta, dava dosyası evrakının analizi üçüncü grupta. Rehber kendini “tavsiye niteliğinde” bir metin olarak tanımlıyor ve belirli bir ürünü onaylamadığını ayrıca belirtiyor.

Ceza dosyası neden ayrı bir yerde duruyor?

Ceza avukatı açısından en net cümle, yasak kullanımlar arasındaki 1.5 numaralı başlık:

“Özel nitelikli kişisel veri içeren ceza, aile hukuku, çocuk hukuku, sağlık, göç-sığınma, vergi, finans, sermaye piyasası veya ticari sır niteliğindeki dosyalarda, açık sistem niteliğindeki yapay zekâ araçları kullanılmamalıdır.”

KVKK uyumu bölümü aynı çizgiyi sürdürüyor. Ceza dosyaları “yüksek hassasiyetli kullanım alanları” arasında sayılıyor. Bu alanlarda kapalı, denetlenebilir, sözleşmesel güvencesi olan ve veri lokasyonu belirli sistemler öneriliyor; bu şartlar sağlanmıyorsa kullanım “genel araştırma ve anonim konu planlamasıyla sınırlı tutulur.”

Bulut hizmetleri için rehberin tespiti şu: “Bulut tabanlı dil modeli hizmetlerinde veri çoğunlukla yurt dışındaki altyapılarda işlenir.” Bu durumda KVKK m. 9 çerçevesinde yeterlilik kararı, uygun güvenceler veya arızi hâller değerlendirilmeden kişisel veri içeren girdinin kullanılamayacağı belirtiliyor. Rehber, mümkün olduğunda “kapalı veya yerel (on-premise) çalışan” sistemlerin seçilmesini de öneriyor; tiro’yu modelin avukatın kendi bilgisayarında çalışması üzerine kurmamızın nedeni de bu soru.

Anonimleştirme tanımı da dar bir kapı bırakıyor. Rehbere göre anonimleştirme “yalnızca isim ve kimlik numarası silmekten ibaret değildir”; olay tarihi, yer, tutar, ilişki ağı ve benzersiz vakıalar da hesaba katılıyor. Bizce bir iddianamede isimleri karartmak, olayın yeri, tarihi ve ayrıntıları yerinde durdukça çoğu dosyada bu ölçütü karşılamayacak.

Uydurma içtihatta sorumluluk avukatta

Rehber, uydurma içtihat veya atıf sunulmasının “somut olayın özelliklerine göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir” olduğunu yazıyor. Doğrulama ölçütü de somut: esas ve karar numarası, tarih, daire ve karar sonucu bağımsız kaynaktan kontrol ediliyor, yapay zekanın eklediği her olay, tarih, kişi, tutar ve delil dosya içeriğiyle karşılaştırılıyor. Öte yandan metin, “salt yapay zekâ kullanımı”nın disiplin yaptırımı sebebi sayılmaması gerektiğini de açıkça söylüyor. Yaptırımın ölçüsü araç değil, somut ihlal ve özen eksikliği.

Avukat için pratikte

• Araç soruları. Rehberin “hızlı karar kontrolü”, aracın veriyi nerede sakladığını, model eğitiminde kullanıp kullanmadığını ve yurt dışına aktarım ihtimalini soruyor. Cevap bilinmiyorsa standart açık: “kritik kullanım yapılmamalı.” Bugün kullanılan araçların sözleşme metinlerine bu gözle bakmak gerekebilir.
• Kayıt. Kritik kullanımların amacı, aracı, tarihi ve doğrulama sonucu dosyada kayıt altına alınacak. Yoğun bir ceza bürosunda bunun gündelik işe nasıl yerleşeceği henüz net değil.
• Müvekkil. Müvekkil verisi veya strateji söz konusuysa bilgilendirme öngörülüyor. Müvekkil, “makul veri güvenliği kaygıları nedeniyle” dosyasında yapay zeka kullanılmamasını talep edebiliyor. Rehberin ekinde müvekkil sözleşmesi için örnek bir madde var.
• Stajyer ve personel. Rehbere göre stajyerler ve büro personeli, avukatın açık talimatı ve denetimi olmadan müvekkil verisi içeren dosyalarda yapay zeka kullanmamalı. Yazılı büro içi politika önerisi en çok burada anlam kazanıyor.
• Sigorta. Mesleki sorumluluk poliçesinin yapay zeka kaynaklı hatalı çıktı, uydurma atıf ve veri ihlali risklerini kapsayıp kapsamadığı ayrıca soruluyor. Rehber, poliçenin sessiz kaldığı hâllerde teminatın “ihtilaflı” olduğunu not ediyor.

Rehberde bir boşluk dikkat çekiyor: “kapalı sistem” tanımlar bölümünde tanımlanmış, “açık sistem” tanımlanmamış. Kapalı sistem, verinin üçüncü taraf eğitim veri setlerine dâhil edilmediği, üçüncü taraflarla paylaşılmadığı, erişim ve log kayıtlarının denetlenebildiği, sözleşmesel ve teknik güvenceleri olan sistem olarak tarif ediliyor. Kurumsal sözleşmeyle alınan bir bulut hizmeti bu tanıma girer mi, yoksa yurt dışı aktarım sorusu onu yine ceza dosyasının dışında mı bırakır? Uygulamada baroların ve disiplin kurullarının bunu nasıl yorumlayacağını göreceğiz.